Jak uprawia膰 馃崘 grusze – Porady sadownika

Od dw贸ch lat produkcja gruszek w Polsce utrzymuje si臋 na poziomie 67 tys.聽ton rocznie. Zapewne by艂aby wi臋ksza, poniewa偶 zainteresowanie upraw膮 tego gatunku jest du偶e, gdyby nie hamuj膮ce zapa艂 trudno艣ci w uzyskaniu godnego plonu. Na pytania dotycz膮ce wybranych aspekt贸w efektywnej produkcji tych owoc贸w odpowiada Wojciech Kot 鈥 do艣wiadczony sadownik z okolic Gr贸jca.

Janusz Miecznik

Wojciech Kot to sadownik z ponad 30-letniem do艣wiadczeniem. Dzia艂alno艣膰 zacz膮艂 od produkcji jab艂ek. A od kilku lat rokrocznie powtarza w swoim gospodarstwie sukces w uprawie gruszy. Warto zatem pozna膰 opini臋 praktyka m.in. na temat znaczenia jako艣ci materia艂u do nasadze艅, ochrony i nawo偶enia, a tak偶e na temat tego, kto nie powinien zabiera膰 si臋 za prowadzenie sadu gruszowego鈥

Wojciech Kot sadownik z okolic Gr贸jcaDoradca Sadowniczy: Sk膮d pomys艂 na gruszk臋 w Twoim gospodarstwie?
Wojciech Kot: Opowiadam t臋 histori臋 ka偶demu, kto po raz pierwszy odwiedza moje gospodarstwo. Jak zacz臋li艣my prowadzi膰 dzia艂alno艣膰 sadownicz膮, to odmian膮 numer jeden by艂 Idared, i tak by艂o przez kilka lat. Nast臋pnie pojawi艂 si臋 Jonagored. Zn贸w up艂yn臋艂o kilka lat. Zrobi艂em pierwsze do艣wiadczenia z nasadzeniami Goldena. Okaza艂o si臋, 偶e Golden bardzo dobrze wychodzi w naszych warunkach, wi臋c to on przez 15 lat by艂 podstawow膮, przynosz膮c膮 zyski odmian膮 u mnie w gospodarstwie. Corocznie uzyskiwa艂em do艣膰 wysokie 艣rednie plony i cen臋, co pozwala艂o na rozw贸j gospodarstwa. Jednak obserwuj膮c trendy w nasadzeniach jab艂oni w Polsce i nie tylko, stwierdzi艂em, 偶e 藕le si臋 dzieje. Akurat zesz艂y rok by艂 bardzo korzystny dla sadownik贸w i ten zapowiada si臋 podobnie, ale nie b膮d藕my takimi optymistami, poniewa偶 sytuacja z 2018 roku mo偶e szybko si臋 powt贸rzy膰. Przy plonach rz臋du 5 mln ton produkcja jest w艂a艣ciwie na minusie. Nasadzenia sad贸w jab艂oniowych sukcesywnie rosn膮, a z bada艅 鈥 cho膰 nale偶y uwzgl臋dni膰 to, 偶e by艂o one przeprowadzone przed koronawirusem 鈥 wynika, i偶 spo偶ycie tych owoc贸w minimalnie spada. Natomiast w przypadku gruszy tendencja jest odwrotna. Poza tym na niekt贸rych kwaterach ju偶 po raz czwarty sadz臋 sady jab艂oniowe. Jednak z wiekiem robi臋 si臋 leniwy [艣miech], a grusze, je偶eli ma si臋 du偶膮 wiedz臋, mo偶na utrzymywa膰 przez 50 lat i d艂u偶ej 鈥 widzia艂em takie sady w Europie. Nawet niedaleko, po s膮siedzku, ro艣nie 40-letni sad gruszowy, kt贸ry wci膮偶 plonuje. Przekalkulowa艂em wi臋c sobie wszystko i pomy艣la艂em, 偶e mo偶e jest to szansa dla mojego gospodarstwa. Chocia偶 jednocze艣nie zdawa艂em sobie spraw臋, 偶e produkcja gruszek jest bardzo trudna. Je偶d偶膮c od wielu lat po 艣wiecie i obserwuj膮c nasadzenia sad贸w gruszowych w Europie, wiedzia艂em te偶, 偶e w Polsce nie mamy zbyt dobrych warunk贸w do produkcji tych owoc贸w. Grusze nie na ka偶dym stanowisku si臋 udaj膮. Wcze艣niej mia艂em do艣wiadczenie z upraw膮 gruszy odmiany Nojabrskaja, kt贸ra obecnie ma nazw臋 handlow膮 Xenia, i mia艂em bardzo mieszane uczucia. Ale grusz膮 numer jeden na 艣wiecie jest Konferencja, kt贸r膮 uprawiaj膮 mi臋dzy innymi Holendrzy i Belgowie. Uzna艂em, 偶e warto tego spr贸bowa膰 i zaryzykowa艂em. W czasie, kiedy podejmowa艂em decyzj臋 o sadzeniu Konferencji, pojawi艂a si臋 na rynku podk艂adka Pigwa Q-Eline, kt贸ra mia艂a by膰 troszeczk臋 bardziej odporna na mr贸z od Pigwy C czy Pigwy A.

D.S.: Kusi艂o Ci臋, 偶eby spr贸bowa膰 te偶 z inn膮 odmian膮 gruszy, np. Lukas贸wk膮?
W.K.: Nie. Nojabrskaja by艂a pierwsz膮 pokus膮, a p贸藕niej ju偶 tylko Konferencja. Pierwszy sad gruszowy to by艂y 2 hektary 鈥 w艂a艣nie w nim si臋 znajdujemy. Obecnie ma 4 lata. W pierwszym roku by艂em bardzo zadowolony, wszystkie gruszki si臋 przyj臋艂y. W drugim roku pojawi艂y si臋 pierwsze problemy.

D.S.: Zacznijmy od materia艂u wyj艣ciowego鈥
W.K.: Materia艂 wyj艣ciowy to by艂a podk艂adka Q-Eline z kilkoma rozga艂臋zieniami 鈥 6鈥7 ga艂臋zi bocznych. Wybra艂em materia艂 bardzo dobrej jako艣ci. Uzna艂em, 偶e najkorzystniejsza dla tego sadu b臋dzie forma dwuprzewodnikowa ze sto艂em. I my艣l臋, 偶e to by艂a bardzo dobra decyzja. P贸藕niej sadzi艂em te偶 sady z jednym przewodnikiem i sto艂em, a tak偶e w systemie Mikado, czyli czteroprzewodnikowym. Maj膮c por贸wnanie i bazuj膮c na w艂asnych obserwacjach, uwa偶am, 偶e dwa przewodniki na jednym drzewie i st贸艂 to system najbardziej optymalny w polskich warunkach uprawy.

D.S.: Zgadzam si臋. Widzia艂em Mikado w Holandii, gdzie drzewa mia艂y oko艂o 15聽lat, i widzia艂em ten ogrom konstrukcji, jaki jest niezb臋dny do tego, 偶eby to wszystko si臋 nie zawali艂o.
W.K.: Sadz膮c grusze, trzeba pami臋ta膰 o dobrej, stabilnej konstrukcji. Wielu sadownik贸w rezygnuje ze sto艂u, bo to mniejsze koszty. Moim zdaniem tak si臋 nie da. Rzeczywi艣cie, niekt贸rzy sadz膮 przy du偶ych area艂ach sady gruszowe bez sto艂u. Ale je偶eli chcemy uzyskiwa膰 wysokie plony, to musimy jednak ten st贸艂 zrobi膰. Tak naprawd臋 to na nim jest do 30% plon贸w 鈥撀爌i臋knych gruszek. Sam pr贸bowa艂em jedn膮 kwater臋 poprowadzi膰 bez sto艂u, nie da艂o si臋. St贸艂 i tak musia艂 powsta膰, poniewa偶 ga艂臋zie wygina艂y si臋 od owoc贸w, opada艂y, a wtedy nie by艂o ju偶 dobrej jako艣ci.

D.S.: Wracaj膮c jeszcze do w膮tku 鈥╯zk贸艂karskiego 鈥 materia艂 by艂 zrobiony na聽zlecenie czy po prostu kupiony na聽rynku europejskim?
W.K.: Podk艂adk臋 Q-Eline na rynek europejski wprowadza艂y trzy szk贸艂ki holenderskie i my wybrali艣my jedn膮 z nich.

Materia艂 wyj艣ciowy to by艂a podk艂adka Q-Eline z kilkoma rozga艂臋zieniami 鈥ㄢ撀6鈥7 ga艂臋zi bocznych. Wybra艂em materia艂 bardzo dobrej jako艣ci. Uzna艂em, 偶e聽najkorzystniejsza dla tego sadu b臋dzie forma dwuprzewodnikowa ze sto艂em.

D.S.: Czy materia艂 szk贸艂karski mo偶na obecnie kupi膰 u Was?
W.K.: Tak. Tu mog臋 si臋 pochwali膰, 偶e m贸j syn prowadzi dzia艂alno艣膰 gospodarcz膮 zwi膮zan膮 z sadownictwem 鈥 buduje konstrukcje pod nasadzenia i konstrukcje antygradowe, a tak偶e zajmuje si臋 dystrybucj膮 dobrego, renomowanego materia艂u szk贸艂karskiego. Jest generalnym przedstawicielem na Polsk臋 szk贸艂ki holenderskiej, z kt贸rej pochodzi艂y nasze nasadzenia. Z satysfakcj膮 stwierdzam, 偶e聽ka偶dego roku w Polsce sprzedaje si臋 do艣膰 du偶a ilo艣膰 gruszki Konferencja na 鈥≦-Elinie. Z w艂asnego do艣wiadczenia mog臋 powiedzie膰, 偶e o jako艣ci tego materia艂u 艣wiadczy przede wszystkim wyr贸wnanie. Jest ono bardzo wa偶ne, poniewa偶 je偶eli mamy za silny wzrost grusz, to nie mamy owocowania, bo automatycznie brakuje 艣wiat艂a i p膮ki si臋 nie wi膮偶膮. Natomiast przy zbyt s艂abym wzro艣cie grusz p膮ki s膮, owocowanie jest bardzo du偶e, ale nie przybywa nam masy owoc贸w. Trzeba znale藕膰 takie rozwi膮zanie, 偶eby grusza i ros艂a, i owocowa艂a, czyli wzrost musi by膰 w miar臋 uspokojony, ale on musi by膰. A to jest bardzo trudne do osi膮gni臋cia w przypadku gruszy. Na pewno trzeba te偶 dobra膰 odpowiednie stanowisko pod jej upraw臋.

D.S.: A w艂a艣nie鈥
W.K.: W Polsce s膮 bardzo r贸偶ne gleby, podobnie jest te偶 w moim gospodarstwie. Mam posadzone grusze nawet na pi膮tej klasie, ale tam musia艂em zastosowa膰 mas臋 substancji organicznych, dos艂ownie usypa膰 wa艂y, w kt贸rych ta gruszka jest ukorzeniona. I ten wzrost jako tako jest utrzymany, ale do ko艅ca nie jestem zadowolony. S膮 miejsca, gdzie mam klas臋 trzeci膮, i jest to w miar臋 wystarczaj膮ce dla gruszy. Ja w swoim gospodarstwie nie mam gleb pierwszej i drugiej klasy. Znam jednak sadownik贸w, kt贸rzy posadzili grusze na tak dobrych stanowiskach, i to na podk艂adce S1, i cho膰 drzewa tam rosn膮, to nie ma owoc贸w鈥

D.S.: Co zatem jeszcze wp艂ywa na zachowanie r贸wnowagi pomi臋dzy owocowaniem a wzrostem?
W.K.: Ci臋cie. Z moich obserwacji wynika, 偶e to bardzo wa偶ny zabieg. I ja sobie nie wyobra偶am, 偶ebym do mojego sadu wpu艣ci艂 obcych ludzi, kt贸rzy nie wiedz膮, jak ci膮膰 grusze. Jest to masa pracy, ale my艣l臋, 偶e dzi臋ki temu uprawa jest stabilna 鈥 owocowanie i wzrost s膮 optymalne. Na聽tych gruszach w drugim roku po posadzeniu uzyska艂em 18 ton z hektara 鈥 to by艂 ca艂kiem przyzwoity wynik. W trzecim roku by艂o to ju偶 36 ton, czyli plon si臋 podwoi艂, a w tym roku zebrali艣my r贸wno 50 ton. Inwestycja w Konferencj臋 鈥 czyli materia艂 nasadzeniowy (bardzo drogi, nie b臋d臋 ukrywa艂), rusztowanie antygradowe, sto艂y, nawadnianie dwojakiego rodzaju (kropelkowe, kt贸re s艂u偶y tak偶e do podawania nawoz贸w, i flippery, kt贸rymi czasami sch艂adzam upraw臋 przy wysokich temperaturach), siatki 鈥 ju偶 mi si臋 zamortyzowa艂a. Oczywi艣cie nie licz臋 swojej pracy, nieprzespanych nocy, zabieg贸w, 艣rodk贸w ochrony ro艣lin i temu podobnych rzeczy.

D.S.: Skoro wspomnia艂e艣 o nieprzespanych nocach, to mo偶e dobry moment, 偶eby艣 powiedzia艂, komu nie polecasz brania si臋 za upraw臋 gruszy.
W.K.: Na pewno nie polecam tego nikomu, kto chce zajmowa膰 si臋 tym 鈥瀙rzy okazji鈥. A takie podej艣cie obserwuj臋 cz臋sto u kupuj膮cych sadzonki u mojego syna. Wielu sadownik贸w podchodzi do tego na zasadzie: a, kupi臋 sobie na p贸艂 hektara, popr贸buj臋. Moja rada: nie r贸bcie tego! Je偶eli w gospodarstwie 鈥 powiedzmy 鈥 15-hektarowym wsadzicie p贸艂 hektara gruszy, to ta uprawa nie b臋dzie dla was 偶adnym priorytetem, b臋dziecie przy niej pracowa膰 wtedy, kiedy zrobicie ju偶 wszystko przy jab艂oni 鈥 a to si臋 mija z celem. Chc膮c 鈥瀞i臋 bawi膰鈥 w grusze, trzeba posadzi膰 od razu wi臋kszy area艂 i podej艣膰 do tego profesjonalnie. Prosty przyk艂ad z tego roku 鈥 w momencie, kiedy zacz膮艂em ochron臋 jab艂oni, a by艂o to do艣膰 wcze艣nie, bo chyba po 15 marca, to w gruszy by艂em ju偶 po siedmiu zabiegach. W gruszkach bez przerwy co艣 si臋 stosuje 鈥 艣rodki chemiczne, nawozy鈥 Miod贸wka i Pseudomonas sp臋dzaj膮 sen z powiek, bo te dwa najwi臋ksze zagro偶enia potrafi膮 os艂abi膰 lub wyko艅czy膰 sad gruszowy. Jeszcze kilka lat temu w Polsce by艂o do艣膰 du偶o gruszki, ale niestety wielu sadownik贸w przegra艂o walk臋 z patogenami.

D.S.: Jak Ty zatem radzisz sobie z nimi?
W.K.: Pseudomonas i Erwinia to dwie bakterie, kt贸re w艂a艣ciwie w tym samym czasie mo偶na kontrolowa膰. Powinno si臋 to robi膰 bezwzgl臋dnie, nawet nie czekaj膮c na symptomy. Do tego s膮 preparaty zapobiegawcze.

D.S.: Takie jak Viflo mied藕-bor?
W.K.: Tak. Preparaty miedziowe s膮 bardzo dobre. Nanocz膮steczka miedzi, jak w przypadku Viflo, dzia艂a w jakiej艣 cz臋艣ci systemicznie. Preparat mo偶na spokojnie stosowa膰 ca艂y sezon, bez obawy, 偶e聽uszkodzimy owoce czy li艣cie.

D.S.: Czy opr贸cz Viflo mied藕-bor stosowa艂e艣 jeszcze co艣 pod tym k膮tem? Jakie艣 nowo艣ci?
W.K.: Luna Care by艂a dwa razy stosowana. Drogi preparat, ale my艣l臋, 偶e dobry. Kolejny problem, na kt贸ry w Polsce musimy by膰 przygotowani co roku, to przymrozki. A grusze w kwitnieniu wyprzedzaj膮 jab艂onie o 7鈥10 dni. Je偶eli przymrozek wyst臋puje wtedy, kiedy na gruszkach ju偶 mamy ma艂e owoce, to podstawowym preparatem jest Gibb Plus. Nie chc臋 tu wnika膰 w szczeg贸艂y, bo od szczeg贸艂贸w s膮 doradcy, ale jako praktyk uwa偶am, 偶e聽nie da si臋 wyprodukowa膰 gruszek bez gibereliny 4/7. Natomiast po okresie przymrozk贸w drzewa przechodz膮 straszny stres i bardzo szybko musimy zastosowa膰 r贸偶nego rodzaju od偶ywki. Ja bazuj臋 na mieszankach, mi臋dzy innymi z algami. W tym roku by艂 to Maral.

D.S.: A co z miod贸wk膮?
W.K.: Pierwszy rok po posadzeniu gruszy sto procent ochrony przed miod贸wk膮 stanowi艂 preparat Atilla. Jest fajny, ale niestety drogi, a stosuje si臋 go kilka razy w sezonie. Gdy mia艂em tylko 2 hektary, to koszty nie by艂y a偶 takie powa偶ne. Od drugiego roku stosowa艂em ju偶 Armicarb.

D.S.: Co jeszcze Twoim zdaniem warto podkre艣li膰 w uprawie gruszy?
W.K.: Przy gruszach nie wolno zapomina膰 o zabiegach wapniowych. Ja w swoim sadzie w sezonie wegetacyjnym oko艂o pi臋ciu razy stosowa艂em wapno i po zbiorach jeszcze raz. Kolejna rzecz to regulacja odczynu pod艂o偶a i wzbogacania go w wap艅 dost臋pny dla drzew. No i jeszcze nawo偶enie dolistne.

D.S.: Nawo偶enie doglebowe 鈥 jak ono w cyklu produkcyjnym wygl膮da?
W.K.: Bardzo wa偶ny jest moment przed sadzeniem grusz. Tutaj ka偶da kwatera dostaje oko艂o 100 ton obornika na hektar. I to nawet nie rozrzucam go po ca艂ej powierzchni, bo to wszystko s膮 gleby, na kt贸rych r贸s艂 sad jab艂oniowy, tylko rozrzucam to w takich metrowych pasach. Staram si臋 stosowa膰 sam obornik. Czasami, 偶eby troszk臋 oszcz臋dzi膰, mieszam obornik z pod艂o偶em popieczarkowym, w stosunku 1:1. I to jest robione w pasy metrowe przed sadzeniem, no i p贸藕niej obowi膮zkowo w pierwszym roku po posadzeniu 鈥 tam, gdzie wida膰 podk艂adk臋, staram si臋 na zim臋 zabezpieczy膰 j膮 samym obornikiem. Pod艂o偶e popieczarkowe ma uzasadnienie w stosowaniu ze wzgl臋du na potas, kt贸ry dla gruszy jest bardzo wa偶ny.

D.S.: Potas jest podstawowym 鈥╩akroelementem.
W.K.: Tak. Rocznie idzie tu oko艂o 200聽kilogram贸w czystego potasu.

D.S.: 呕ycz臋 zatem kolejnych sukces贸w w聽uprawie gruszy i dzi臋kuj臋 za rozmow臋.