ABC fertygacji, czyli jak efektywnie nawozi膰 uprawy 馃珢 jagodowe?

Po艂膮czenie nawo偶enia z nawadnianiem to precyzyjna i bardzo efektywna metoda dokarmiania ro艣lin. Fertygacja pozwala na dostosowane do bie偶膮cych potrzeb pokarmowych ro艣lin podawanie w okre艣lonym st臋偶eniu nawoz贸w mineralnych (krystalicznych i p艂ynnych) oraz kwas贸w przez ca艂y okres wegetacyjny.

Iwona Polewska-Jankowiak

Pompy do fertygacji
Pompy do fertygacji

Fertygacja umo偶liwia precyzyjne podawanie nawoz贸w r贸偶nym gatunkom ro艣lin uprawnych, w tym jagodowym, bezpo艣rednio w stref臋 systemu korzeniowego. Aby m贸c w pe艂ni wykorzysta膰 zalety tej metody聽nawo偶enia, nale偶y pozna膰 g艂贸wne zagadnienia z ni膮 zwi膮zane.

Zbiorniki nawozowe A i B

W zbiornikach oznaczanych jako A i B (schemat) przygotowuje si臋 roztwory (ciecze) robocze. Po偶ywki nale偶y przyrz膮dza膰 w okre艣lonych st臋偶eniach, w艂a艣ciwych dla danego gatunku ro艣liny i jej fazy rozwojowej. Gotowe roztwory w niskich st臋偶eniach, czyli o okre艣lonym pH i EC, mo偶na podawa膰 bezpo艣rednio ro艣linom. W gospodarstwach wyposa偶onych w specjalne urz膮dzenia dozuj膮ce czy miksery mo偶na przygotowywa膰 po偶ywki 100-krotnie st臋偶one, wed艂ug zasady:

zbiornik A 鈥 saletra wapniowa, chlorek wapnia, saletra magnezowa, saletra potasowa, chelat 偶elazowy,

zbiornik B 鈥 kwas (azotowy, fosforowy), MKP, siarczan potasu, siarczan magnezu, nawozy mikroelementowe, gotowe nawozy NPK krystaliczne,

zbiornik C 鈥 opcjonalnie 鈥 mo偶e by膰 oddzielnym zbiornikiem tyko na kwasy.

Przy sporz膮dzaniu koncentratu nie nale偶y 艂膮czy膰 w jednym zbiorniku nawoz贸w wapniowych z siarczanami i nawozami fosforowymi, poniewa偶 wytworz膮 nierozpuszczalne sole, kt贸re wytr膮c膮 si臋 w zbiorniku i spowoduj膮 zapychanie filtr贸w.

Wa偶ne 鈥 je艣li w gospodarstwie jest tylko jeden zbiornik, fertygacj臋 nale偶y wykonywa膰 przemiennie nawozami wapniowymi oraz NPK i siarczanami.

Schemat dzia艂ania systemu fertygacyjnego
Schemat dzia艂ania systemu fertygacyjnego

Odczyn, czyli pH wody i gleby

Najwa偶niejszym czynnikiem decyduj膮cym o powodzeniu nawo偶enia, zw艂aszcza fertygacji, jest odczyn wody i odczyn gleby/pod艂o偶a. Odczyn, czyli pH, to okre艣lenie w skali od 0 do 14 zawarto艣ci jon贸w wodorowych H+. Ma ono znaczenie, poniewa偶 decyduje o dost臋pno艣ci i pobieraniu sk艂adnik贸w pokarmowych przez ro艣liny.

Zbyt wysokie pH:

  • blokuje dost臋pno艣膰 fosforu niezb臋dnego do prawid艂owego ukszta艂towania systemu korzeniowego, obfitego kwitnienia, zawi膮zywania owoc贸w i nasion,
  • blokuje dost臋pno艣膰 mikroelement贸w (z wyj膮tkiem molibdenu),
  • ogranicza dost臋pno艣膰 偶elaza, kt贸rego niedob贸r powoduje 偶贸艂kni臋cie li艣ci, chlorozy i spadek plonu.

Zbyt niskie pH:

  • ogranicza dost臋pno艣膰 fosforu, potasu, wapnia, magnezu i molibdenu,
  • mo偶e powodowa膰 zatrucie ro艣lin innymi pierwiastkami, kt贸re s膮 pobierane
    w nadmiarze,
  • mo偶e zwi臋ksza膰 podatno艣膰 ro艣lin
    na choroby,
  • stwarza 艣rodowisko (kwa艣ne) sprzyjaj膮ce aktywacji toksycznego dla ro艣lin glinu.

Przewodno艣膰elektryczna (EC)

Przewodno艣膰 elektryczna lub EC (z ang. electrolitical conductivity) jest miar膮 st臋偶enia roztwor贸w stosowanych do nawo偶enia. Wyra偶ana jest w mS/cm lub 碌S/cm. Im wy偶sze jest ca艂kowite st臋偶enie soli, tym wy偶sza jest EC. Przewodno艣膰 elektryczna zostanie zarejestrowana tylko wtedy, gdy w roztworze obecne s膮 jony nieorganiczne, m.in. pochodz膮ce z nawoz贸w mineralnych (N, P, K, Ca itd.). Wymagana warto艣膰 EC dla optymalnego wzrostu ro艣lin zale偶y od gatunku, fazy fizjologicznej ro艣liny i warunk贸w 艣rodowiskowych. Przewodno艣膰 roztworu zale偶y od st臋偶enia wszystkich jon贸w i ich w艂a艣ciwo艣ci, od temperatury roztwor贸w oraz od obecno艣ci w nich amoniaku i dwutlenku w臋gla.

Analiza wody

W przypadku fertygacji bardzo du偶e znaczenie ma jako艣膰 wody, kt贸ra b臋dzie u偶ywana do podlewania ro艣lin. Nale偶y wykona膰 jej pe艂n膮 analiz臋 chemiczn膮 wody, okre艣laj膮c膮 zawarto艣膰 wszystkich makro- i mikroelement贸w oraz odczyn pH i przewodnictwo elektryczne (EC). Woda o niew艂a艣ciwych parametrach mo偶e wymaga膰 procesu uzdatniania. Zawarto艣膰 makro- i mikroelement贸w w wodzie u偶ywanej do fertygacji nie mo偶e przekracza膰 dopuszczalnego st臋偶enia sk艂adnik贸w pokarmowych w po偶ywce. Na przyk艂ad woda zawieraj膮ca powy偶ej 80 mg Cl/dm3 jest nieodpowiednia do fertygacji, poniewa偶 dopuszczalny poziom chlork贸w to, wed艂ug r贸偶nych 藕r贸de艂, 50鈥60 mg/dm3. Ponadto woda wykorzystywana do fertygacji nie mo偶e zawiera膰 zbyt du偶ej ilo艣ci azotu amonowego, dopuszczalny poziom 鈥 15聽mg N-NH4/dm3. Nadmiar tej formy azotu grozi uszkodzeniem systemu korzeniowego poprzez fitotoksyczne dzia艂anie wydzielaj膮cego si臋 amoniaku. Bardzo du偶ym problemem jest cz臋sto nadmierna zawarto艣膰 w wodzie 偶elaza og贸lnego. Przy 1 mg Fe/dm3 mo偶e dochodzi膰 do zmniejszenia dro偶no艣ci emiter贸w i kroplownik贸w w instalacji. Bezpo艣redni膮 przyczyn膮 niedro偶no艣ci systemu nawadniaj膮cego jest tworzenie si臋 wodorotlenku 偶elazowego Fe(OH)3. Trzeba r贸wnie偶 zwr贸ci膰 uwag臋 na zawarto艣膰 innych zwi膮zk贸w, g艂贸wnie wodorow臋glan贸w (HCO3鈥) i siarczan贸w (SO42鈥). Wodorow臋glany warunkuj膮 ilo艣膰 kwas贸w potrzebnych do zakwaszenia wody. Wzrost zawarto艣ci HCO3鈥 w wodzie wp艂ywa na podwy偶szenie pH, a to oznacza konieczno艣膰 u偶ycia wi臋kszej ilo艣ci kwas贸w do jego neutralizacji. Je偶eli natomiast gospodarstwo dysponuje wod膮 o niskim EC (czyli ma艂ej zawarto艣ci sk艂adnik贸w) lub korzysta z wody deszczowej, wtedy mo偶na u偶ywa膰 nawoz贸w wielosk艂adnikowych.

Analiza gleby

Badanie gleby pozwoli okre艣li膰 zawarto艣膰 sk艂adnik贸w pokarmowych, takich jak azot, fosfor, potas, magnez, siarka, wap艅, mikroelementy, oraz pH i zasolenie. Na podstawie wynik贸w analizy nale偶y dostarczy膰 do pod艂o偶a/gleby wymagane ilo艣ci sk艂adnik贸w pokarmowych, w odpowiednich formach na podstawie liczb granicznych, kt贸re s膮 dostosowane do poszczeg贸lnych gatunk贸w ro艣lin. Rekomendowane jest wykonanie analizy gleby metod膮 ogrodnicz膮.

Najwa偶niejszym czynnikiem decyduj膮cym o powodzeniu nawo偶enia, zw艂aszcza fertygacji, jest odczyn wody i odczyn gleby/pod艂o偶a.

 

Tabela 1. Zalecane st臋偶enia po偶ywki w zale偶no艣ci od cz臋stotliwo艣ci stosowania fertygacji

Cz臋stotliwo艣膰 fertygacji Maksymalne st臋偶enie po偶ywki (g/l)
codzienna 0,3
co 2鈥3 dni 0,5
co 7 dni 0,8鈥1

 

Tabela 2. St臋偶enie po偶ywki nawozowej w zale偶no艣ci od koncentracji roztworu st臋偶onego i proporcji dozowania

Koncentracja roztworu st臋偶onego (%) Proporcja dozowania St臋偶enie
po偶ywki nawozowej
(g/l)
10%
(100 kg
w 1000 l wody)
1:100 1
1:200 0,5
1:333 0,3
5% (50 kg
w 1000 l wody)
1:100 0,5
3% (30 kg
w 100 l wody)
1:100 0,3